سفر به استان مازندران در دهه فجر، فرصتی مغتنم برای بازخوانی نسبت توسعه، هویت و عدالت فضایی در یکی از کهنترین و در عین حال پویاترین استانهای کشور بود. مازندران، استانی است که بیش از آنکه با تاریخ و بافتهای ارزشمند شهریاش شناخته شود، در ذهن بسیاری بهعنوان مقصدی صرفاً طبیعی و گردشگری نقش بسته است؛ در حالیکه در دل شهرهای آن، ظرفیتهایی نهفته وجود دارد که میتواند به موتور محرک توسعه پایدار شهری تبدیل شود.
در پنجاه و چهارمین جلسه شورای مسکن استان و دومین جلسه ستاد بازآفرینی شهری، بار دیگر با واقعیتی روبهرو شدیم که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت: وجود حدود ۷۸۰۰ هکتار بافت فرسوده شهری و بیش از ۱۰۰ هزار واحد مسکونی نیازمند مداخله، همزمان یک هشدار جدی و یک فرصت راهبردی برای سیاستگذاری هوشمندانه در حوزه مسکن و شهرسازی است.
بازآفرینی شهری، در نگاه ما، به معنای تبعیض مثبت به نفع محلاتی است که سالها از چرخه توسعه متوازن عقب ماندهاند؛ محلاتی که باید دوباره در کانون توجه برنامهریزی شهری قرار گیرند و به متن زندگی شهری بازگردند.
یکی از نقاط مهم این سفر، محور تاریخی آبانبار نو (ساریسرا) بود؛ محوری با قدمتی قاجاری که امروز نه صرفاً یک پروژه عمرانی، بلکه موضوع مهم برنامهریزی برای بازآفرینی شهری در ساری محسوب میشود که پی گیر شروع عملیات اجرایی این محور مهم هستیم. ساماندهی این مسیر ۴۵۰ متری از طریق جدارهسازی و کفسازی، با مشارکت شهرداری، ادارهکل میراث فرهنگی و شرکت بازآفرینی شهری ایران، نمونهای موفق از همافزایی نهادی در جهت احیای هویت شهری است. این محور میتواند در آیندهای نزدیک به یکی از کانونهای گردشگری فرهنگی شهر ساری تبدیل شود و نقش مؤثری در رونق اقتصادی و اجتماعی محلات پیرامونی ایفا کند.
بازدید میدانی از خانههای تاریخی کلبادی، سردار جلیل، صادقیان و فاضلی، یادآور مسئولیت سنگینی است که در قبال میراث معماری شهرهای مازندران بر عهده داریم. پایان عملیات مرمت سقف این بناها گامی مهم در مسیر حفاظت از میراث تاریخی است و برنامهریزی برای بهرهبرداری از این خانهها در قالب هتل بوتیک، کافههای تاریخی و کاربریهای فرهنگی–گردشگری، بیانگر رویکرد ما در پیوند میان حفاظت از میراث، اقتصاد شهری و مشارکت بخش خصوصی است.
در کنار توجه به بافتهای تاریخی، پروژههای زیرساختی نیز نقش تعیینکنندهای در بهبود کیفیت زندگی شهروندان دارند. آغاز عملیات اجرایی بازگشایی معبر ۱۶ متری در رستمکلا و بهشهر، با وجود پیچیدگیهای تملک و هزینههای قابل توجه، پاسخی به مطالبات دیرینه مردم این مناطق است. در این میان، ظرفیت طرح «کلید به کلید» میتواند بهعنوان یکی از ابزارهای مؤثر، فرآیند نوسازی و جابهجایی ساکنان را تسهیل کرده و امکان مداخله منسجمتر در بافتهای ناکارآمد را فراهم کند.
همچنین استفاده از ظرفیتهای سازمان ملی زمین و مسکن در کنار شرکت بازآفرینی شهری ایران، میتواند پشتوانهای مهم برای تأمین زمین، پیشبرد پروژههای نوسازی و مداخله هدفمند در بافتهای فرسوده و تاریخی استان باشد؛ ظرفیتی که در صورت بهرهگیری صحیح، امکان تسریع و اثربخشی اقدامات بازآفرینی را دوچندان خواهد کرد.
تأمین قیر، بهسازی معابر و تعهد ما برای آسفالت تمامی معابر خاکی محلات شهری مازندران تا پایان دولت، بخشی از رویکرد عملی در راستای تحقق عدالت فضایی است. با این حال، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، برنامهریزی از پایین به بالا و مبتنی بر نیاز واقعی محلات است؛ مسیری که تنها با فعال شدن مستمر ستادهای بازآفرینی در سطح استان و شهرستانها و مشارکت جدی مدیریتهای محلی به نتیجه خواهد رسید.
مازندران این ظرفیت را دارد که با احیای بافتهای تاریخی و ناکارآمد، الگویی موفق از پیوند هویت، گردشگری و کیفیت زندگی شهری ارائه دهد. این سفر، برای من، بیش از یک برنامه کاری بود؛ یادآوری این حقیقت که بازآفرینی شهری، اگر با نگاهی انسانی، مشارکتی و آیندهنگرانه دنبال شود، میتواند امید را به محلات و اعتماد را به مردم بازگرداند.